"Produkcja" odzieży
sobota, 24.01.2026 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Dziś przyzwyczajeni do tego, że ubrania kupujemy w sklepach, nie zdajemy sobie sprawy, że nasi przodkowie ubrania szyli w domach, bądź też w wioskach były uzdolnione kobiety, które się tym zajmowały. Jakby nie było wieś była i musiała być samowystarczalna. Poniżej kilka przykładów takiej działalności. Ponieważ już wyżej omówione zostały sposoby sporządzania tkanin, tu tylko omówimy różne typy twórczości ludowej.
Drobne rzemiosło
sobota, 24.01.2026 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Wieś nie mogła się obyć bez drobnego rzemiosła, które wytwarzało najpotrzebniejsze przedmioty codziennego użytku, jak garnki, powrozy, kosze z wikliny czy wreszcie naczyń z cyny czy też sitka. Wiele z nich wytwarzano w gospodarstwach, ale w większości sytuacji zajmowali się tym wyspecjalizowani rzemieślnicy mieszkający w większych wioskach, albo wędrujący po targach bądź wioskach, jak dziś byśmy powiedzieli - prowadząc handel obwoźny. Niestety, w wyniku rewolucji przemysłowej, wiele z tych zawodów zniknęło. Czasami jeszcze kultywuje się je w skansenach bądź pokazach. Warto pamiętać, że wytwarzanie różnych narzędzi, wymagało wielkiej wiedzy i umiejętności. Często znajomość tajemnic produkcji przechodziła z ojca na syna, a poszczególne zawody bądź rzemiosło było zawodem rodzinnym.
Zabobony i ich źródła
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Większość wierzeń i obrzędów ludowych wywodzi się i ma swoje źródła w kulturze dawnych Słowian. Niestety, ze względu na to, że nasi przodkowie - Słowianie pierwotni - pisali na nietrwałych drewnianych tabliczkach i nie budowali świątyń, gdyż obrzędy religijne sprawowane były pod gołym niebem, to mało mamy źródeł historycznych. Ponadto po przyjęciu chrześcijaństwa, zarówno własnymi środkami jak i poprzez różne zakazy władców świeckich, wierzenia, obrzędy i pomniki dawnej kultury - jako pogańskie zwalczano i niszczono. To co pozostało włączono do obrzędów chrześcijańskich. Dlatego przyjrzymy się temu, co dziś pozostało w wierze i zwyczajach dawnej wsi, a co pochodzi z dawnych wierzeń Słowian.
Obrzędy roku kościelnego na wsi
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Rok kościelny został ustanowiony przez kościół w celu uporządkowania i ujednolicenia obchodów związanych z życiem Jezusa i świętych i zaczyna się od pierwszej niedzieli Adwentu. Początkowo obchodzono tylko niedziele jako pamiątkę zmartwychwstania, później wyodrębniono Wielkanoc, a następnie Boże Narodzenie i związane z tym okresy w końcu dzielił się na cztery okresy: Bożego Narodzenia, Wielkiego Postu, Wielkanocny i Zielonych Świątek.
Zwyczaje i obrzędy wsi okresu chrześcijaństwa
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Wprowadzenie chrześcijaństwa do Polski nie oznaczało zaniechania starosłowiańskich wierzeń i praktyk. Przyjęcie chrztu było obrzędem formalnym podyktowane przeważnie względami politycznymi. Jak opisuje Długosz chrzest Litwy, polegało to na podzieleniu mężczyzn i kobiet na grupy i nadawanie zbiorowo poszczególnym grupom imion chrześcijańskich, każdej grupie kolejne imię. Proces zaś chrystianizacji był procesem długotrwałym. W tym czasie część dawnych obrzędów wytępiono, część włączono do praktyk chrześcijańskich, dlatego opisane poniżej zwyczaje i wierzenia są pochodnymi starosłowiańskich wierzeń połączonych z obrzędami kościelnymi.
Opis obrzędów weselnych XIX w.
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Wesele, ślub i cała obrzędowość z tym związana towarzyszyły ludziom od dawna. Przecież był to najważniejszy element życia obok narodzin i śmierci. Założenie rodziny było obrzędem, które wprowadzało człowieka w nowy świat. Młody człowiek wychodził z czasów kawalerskich czy panieńskich, by wzorem przodków rozpocząć dorosłe, odpowiedzialne i rodzinne życie. Dlatego tradycja utworzyła tak wiele obrzędów, zwyczajów, a z tym także pieśni, przyśpiewek i obrzędów.
Przyśpiewki i pieśni do obrzędów weselnych XIX w.
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Druga część obrzędów weselnych zawiera różne przyśpiewki i pieśni związane z weselem i obrzędami ślubnymi. Obrazy stanowiące dodatek umieściliśmy na dole strony, aby nie przedłużać i tak już długiego tekstu. Warto zauważyć, że całość jest pisana brzmieniem gwarowym.
Obrzędy pogrzebowe
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Jednym z elementów kultury człowieka były obrzędy pogrzebowe. Ślady pochówków, odkrywane przez archeologię, sięgają w zamierzchłą przeszłość, nie tylko związaną z wielkimi kulturami starożytności, ale także wśród ludów pierwotnych. Obrzędy te stanowiły o tożsamości kulturowej ówczesnych ludzi a także bogatej kulturze i wierzeniach ludzi. Spróbujemy prześledzić te obrzędy w historii.
Dawne powiedzenia i przysłowia
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Przysłowia są mądrością narodów. To powiedzenie, zresztą także przysłowie, znane od lat i powtarzane przez pokolenia, ukazuje wielką mądrość i intuicję ludzi. Wyrosły z wielowiekowej obserwacji świata, przyrody, ludzi i relacji międzyludzkich. Dostrzeżone powiązania, skutki i przyczyny, czasami nie do końca zrozumiałe przez naszych przodków, zaowocowały powstaniem krótkich powiedzeń, czasami humorystycznych, które łatwiej było zapamiętać, zrozumieć i przekazać następnym pokoleniom. Z czasem wiele z nich zmieniło swoje znaczenie, a często też zapomniano źródło tego powiedzenia.
Praktyka miesięczna gospodarstwa ziemiańskiego
środa, 19.11.2025 | Życie wsi w XIX i XX w.
Oekonomika ziemiańska generalna... obiaśniona przez Jakuba Kazimierza Haura... pożyteczna y potrzebna... z nowym przydatkiem Geometryi Gospodarskiey napisaney... jest uważana za pierwszy polski traktat agronomiczny. Jego drugie wydanie z 1679 roku, poszerzone, wsparł król Jan III, pasjonat rolnictwa, widzący w nim siłę zdolną uzdrowić gospodarczo Rzeczpospolitą. Egzemplarz z 1744 roku, wydany w Warszawie, jest przechowywany w zbiorach Biblioteki Muzeum Pałacu w Wilanowie.
