Wiejski "przemysł ciężki"
sobota, 24.01.2026 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Życie na wsi i praca na roli oparta była na narzędziach wytwarzanych na miejscu. Nie dało się jechać do miasta, by coś kupić. Nie było sklepów znanych nam dziś. Chłopi radzili sobie poprzez wytwarzanie potrzebnych narzędzi na miejscu. Oczywiście w większości zajmowali się tym wyspecjalizowani rzemieślnicy, bo kowalstwo, robienie kół czy budowa wozu wymagała znajomości różnych technik i wiedzy, którą zdobywano latami. Nie mniej jednak było to rzemiosło domowe, bliskie i na wyciągnięcie ręki. Ot taki wiejski "przemysł ciężki".
"Produkcja" odzieży
sobota, 24.01.2026 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Dziś przyzwyczajeni do tego, że ubrania kupujemy w sklepach, nie zdajemy sobie sprawy, że nasi przodkowie ubrania szyli w domach, bądź też w wioskach były uzdolnione kobiety, które się tym zajmowały. Jakby nie było wieś była i musiała być samowystarczalna. Poniżej kilka przykładów takiej działalności. Ponieważ już wyżej omówione zostały sposoby sporządzania tkanin, tu tylko omówimy różne typy twórczości ludowej.
Drobne rzemiosło
sobota, 24.01.2026 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Wieś nie mogła się obyć bez drobnego rzemiosła, które wytwarzało najpotrzebniejsze przedmioty codziennego użytku, jak garnki, powrozy, kosze z wikliny czy wreszcie naczyń z cyny czy też sitka. Wiele z nich wytwarzano w gospodarstwach, ale w większości sytuacji zajmowali się tym wyspecjalizowani rzemieślnicy mieszkający w większych wioskach, albo wędrujący po targach bądź wioskach, jak dziś byśmy powiedzieli - prowadząc handel obwoźny. Niestety, w wyniku rewolucji przemysłowej, wiele z tych zawodów zniknęło. Czasami jeszcze kultywuje się je w skansenach bądź pokazach. Warto pamiętać, że wytwarzanie różnych narzędzi, wymagało wielkiej wiedzy i umiejętności. Często znajomość tajemnic produkcji przechodziła z ojca na syna, a poszczególne zawody bądź rzemiosło było zawodem rodzinnym.
Zabobony i ich źródła
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Większość wierzeń i obrzędów ludowych wywodzi się i ma swoje źródła w kulturze dawnych Słowian. Niestety, ze względu na to, że nasi przodkowie - Słowianie pierwotni - pisali na nietrwałych drewnianych tabliczkach i nie budowali świątyń, gdyż obrzędy religijne sprawowane były pod gołym niebem, to mało mamy źródeł historycznych. Ponadto po przyjęciu chrześcijaństwa, zarówno własnymi środkami jak i poprzez różne zakazy władców świeckich, wierzenia, obrzędy i pomniki dawnej kultury - jako pogańskie zwalczano i niszczono. To co pozostało włączono do obrzędów chrześcijańskich. Dlatego przyjrzymy się temu, co dziś pozostało w wierze i zwyczajach dawnej wsi, a co pochodzi z dawnych wierzeń Słowian.
Obrzędy roku kościelnego na wsi
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Rok kościelny został ustanowiony przez kościół w celu uporządkowania i ujednolicenia obchodów związanych z życiem Jezusa i świętych i zaczyna się od pierwszej niedzieli Adwentu. Początkowo obchodzono tylko niedziele jako pamiątkę zmartwychwstania, później wyodrębniono Wielkanoc, a następnie Boże Narodzenie i związane z tym okresy w końcu dzielił się na cztery okresy: Bożego Narodzenia, Wielkiego Postu, Wielkanocny i Zielonych Świątek.
Zwyczaje i obrzędy wsi okresu chrześcijaństwa
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Wprowadzenie chrześcijaństwa do Polski nie oznaczało zaniechania starosłowiańskich wierzeń i praktyk. Przyjęcie chrztu było obrzędem formalnym podyktowane przeważnie względami politycznymi. Jak opisuje Długosz chrzest Litwy, polegało to na podzieleniu mężczyzn i kobiet na grupy i nadawanie zbiorowo poszczególnym grupom imion chrześcijańskich, każdej grupie kolejne imię. Proces zaś chrystianizacji był procesem długotrwałym. W tym czasie część dawnych obrzędów wytępiono, część włączono do praktyk chrześcijańskich, dlatego opisane poniżej zwyczaje i wierzenia są pochodnymi starosłowiańskich wierzeń połączonych z obrzędami kościelnymi.
Opis obrzędów weselnych XIX w.
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Wesele, ślub i cała obrzędowość z tym związana towarzyszyły ludziom od dawna. Przecież był to najważniejszy element życia obok narodzin i śmierci. Założenie rodziny było obrzędem, które wprowadzało człowieka w nowy świat. Młody człowiek wychodził z czasów kawalerskich czy panieńskich, by wzorem przodków rozpocząć dorosłe, odpowiedzialne i rodzinne życie. Dlatego tradycja utworzyła tak wiele obrzędów, zwyczajów, a z tym także pieśni, przyśpiewek i obrzędów.
Przyśpiewki i pieśni do obrzędów weselnych XIX w.
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Druga część obrzędów weselnych zawiera różne przyśpiewki i pieśni związane z weselem i obrzędami ślubnymi. Obrazy stanowiące dodatek umieściliśmy na dole strony, aby nie przedłużać i tak już długiego tekstu. Warto zauważyć, że całość jest pisana brzmieniem gwarowym.
Obrzędy pogrzebowe
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Jednym z elementów kultury człowieka były obrzędy pogrzebowe. Ślady pochówków, odkrywane przez archeologię, sięgają w zamierzchłą przeszłość, nie tylko związaną z wielkimi kulturami starożytności, ale także wśród ludów pierwotnych. Obrzędy te stanowiły o tożsamości kulturowej ówczesnych ludzi a także bogatej kulturze i wierzeniach ludzi. Spróbujemy prześledzić te obrzędy w historii.
Dawne powiedzenia i przysłowia
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Przysłowia są mądrością narodów. To powiedzenie, zresztą także przysłowie, znane od lat i powtarzane przez pokolenia, ukazuje wielką mądrość i intuicję ludzi. Wyrosły z wielowiekowej obserwacji świata, przyrody, ludzi i relacji międzyludzkich. Dostrzeżone powiązania, skutki i przyczyny, czasami nie do końca zrozumiałe przez naszych przodków, zaowocowały powstaniem krótkich powiedzeń, czasami humorystycznych, które łatwiej było zapamiętać, zrozumieć i przekazać następnym pokoleniom. Z czasem wiele z nich zmieniło swoje znaczenie, a często też zapomniano źródło tego powiedzenia.
Wieś w malarstwie Polskim - wprowadzenie
poniedziałek, 24.11.2025 | Administrator | Wieś w malarstwie Polskim
Wieś na przełomie XIX i XX wieku miała inne oblicze, niż ta współczesna. Często trudno sobie wyobrazić tamte czasy, życie, pracę, czy wreszcie ludzi z ich nadziejami, zwątpieniami, zmęczeniem czy radościami. Mimo wielu podobieństw do nas, ich życie biegło całkiem inaczej. Opierało się na rytmie przyrody, pór roku, pracy w polu i odpoczynku w niedzielny dzień. Nie mieli dzisiejszych urządzeń, nie posiadali tego, czym dziś szczyci się cywilizacja. A jednak potrafili znaleźć czas na o wiele więcej spraw i relacji, niż nam się to może wydawać. Starsi ludzie jeszcze to pamiętają, a młodsi - dla nich to już inny świat, niemal z epoki dinozaurów.
Życie wsi w malarstwie polskim - cz.1
poniedziałek, 24.11.2025 | Administrator | Wieś w malarstwie Polskim
Zapraszamy do pierwszej części działu poświęconego prezentacji dzieł polskich malarzy, którzy w swoich dziełach prezentowali życie na wsi polskiej przełomu XIX i XX wieku.
Kwiaty, stroje ludowe i wianki, czyli Boże Ciało po polsku
poniedziałek, 24.11.2025 | Administrator. Ewelina Pawlik. http://pisanezalasem.pl/ | Zwyczaje i tradycje wsi Mazowsza
Dywany z płatków kwiatów, parada strojów ludowych, bogato zdobione ołtarze i trasy wystawnych procesji. Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa, znana szerzej pod nazwą Boże Ciało, to jedno z najokazalej obchodzonych świąt kościelnych w Polsce. Bogate uroczystości gromadzą rzesze wiernych w każdym zakątku kraju. W wielu miejscach przyciągają także licznych turystów z zachwytem podziwiających kościelny ceremoniał. A na koniec mała niespodzianka - prezentacje pomagające w wykonaniu różnych rzeczy - ale to na końcu tekstu.
Pobożność maryjna w kulturze ludowej
poniedziałek, 24.11.2025 | Administrator. Ewelina Pawlik. http://pisanezalasem.pl/ | Zwyczaje i tradycje wsi Mazowsza
Postać Matki Bożej dla dawnych mieszkańców wsi była bardzo ważna. Jej obraz wisiał w każdej chacie zajmując miejsce tuż obok wizerunku Chrystusa. W maju mieszkańcy wsi chętnie śpiewali pieśni ku czci Najświętszej Panienki, a różaniec był jednym z najważniejszych atrybutów religijnych dla każdego wierzącego. Jak wyglądała pobożność maryjna w kulturze ludowej?
Obrzędowość rodzinna
poniedziałek, 24.11.2025 | Administrator. Katarzyna Gańko, Ewelina Kwapień; http://www.dialektologia.uw.edu.pl | Zwyczaje i tradycje wsi Mazowsza
Sięgniemy teraz o d obrzędowości rodzinnej. Może zbyt bardzo w telegraficznym skrócie, ale jednak niektóre rzeczy już się pojawiały, opiszemy zwyczaje związanych z rodziną i jej życiem. A nic bardziej nie opisuje rodziny jak narodziny, ślub i pogrzeb. Zapraszamy.
