"Produkcja" odzieży
sobota, 24.01.2026 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Dziś przyzwyczajeni do tego, że ubrania kupujemy w sklepach, nie zdajemy sobie sprawy, że nasi przodkowie ubrania szyli w domach, bądź też w wioskach były uzdolnione kobiety, które się tym zajmowały. Jakby nie było wieś była i musiała być samowystarczalna. Poniżej kilka przykładów takiej działalności. Ponieważ już wyżej omówione zostały sposoby sporządzania tkanin, tu tylko omówimy różne typy twórczości ludowej.
Drobne rzemiosło
sobota, 24.01.2026 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Wieś nie mogła się obyć bez drobnego rzemiosła, które wytwarzało najpotrzebniejsze przedmioty codziennego użytku, jak garnki, powrozy, kosze z wikliny czy wreszcie naczyń z cyny czy też sitka. Wiele z nich wytwarzano w gospodarstwach, ale w większości sytuacji zajmowali się tym wyspecjalizowani rzemieślnicy mieszkający w większych wioskach, albo wędrujący po targach bądź wioskach, jak dziś byśmy powiedzieli - prowadząc handel obwoźny. Niestety, w wyniku rewolucji przemysłowej, wiele z tych zawodów zniknęło. Czasami jeszcze kultywuje się je w skansenach bądź pokazach. Warto pamiętać, że wytwarzanie różnych narzędzi, wymagało wielkiej wiedzy i umiejętności. Często znajomość tajemnic produkcji przechodziła z ojca na syna, a poszczególne zawody bądź rzemiosło było zawodem rodzinnym.
Zabobony i ich źródła
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Większość wierzeń i obrzędów ludowych wywodzi się i ma swoje źródła w kulturze dawnych Słowian. Niestety, ze względu na to, że nasi przodkowie - Słowianie pierwotni - pisali na nietrwałych drewnianych tabliczkach i nie budowali świątyń, gdyż obrzędy religijne sprawowane były pod gołym niebem, to mało mamy źródeł historycznych. Ponadto po przyjęciu chrześcijaństwa, zarówno własnymi środkami jak i poprzez różne zakazy władców świeckich, wierzenia, obrzędy i pomniki dawnej kultury - jako pogańskie zwalczano i niszczono. To co pozostało włączono do obrzędów chrześcijańskich. Dlatego przyjrzymy się temu, co dziś pozostało w wierze i zwyczajach dawnej wsi, a co pochodzi z dawnych wierzeń Słowian.
Obrzędy roku kościelnego na wsi
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Rok kościelny został ustanowiony przez kościół w celu uporządkowania i ujednolicenia obchodów związanych z życiem Jezusa i świętych i zaczyna się od pierwszej niedzieli Adwentu. Początkowo obchodzono tylko niedziele jako pamiątkę zmartwychwstania, później wyodrębniono Wielkanoc, a następnie Boże Narodzenie i związane z tym okresy w końcu dzielił się na cztery okresy: Bożego Narodzenia, Wielkiego Postu, Wielkanocny i Zielonych Świątek.
Zwyczaje i obrzędy wsi okresu chrześcijaństwa
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Wprowadzenie chrześcijaństwa do Polski nie oznaczało zaniechania starosłowiańskich wierzeń i praktyk. Przyjęcie chrztu było obrzędem formalnym podyktowane przeważnie względami politycznymi. Jak opisuje Długosz chrzest Litwy, polegało to na podzieleniu mężczyzn i kobiet na grupy i nadawanie zbiorowo poszczególnym grupom imion chrześcijańskich, każdej grupie kolejne imię. Proces zaś chrystianizacji był procesem długotrwałym. W tym czasie część dawnych obrzędów wytępiono, część włączono do praktyk chrześcijańskich, dlatego opisane poniżej zwyczaje i wierzenia są pochodnymi starosłowiańskich wierzeń połączonych z obrzędami kościelnymi.
Opis obrzędów weselnych XIX w.
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Wesele, ślub i cała obrzędowość z tym związana towarzyszyły ludziom od dawna. Przecież był to najważniejszy element życia obok narodzin i śmierci. Założenie rodziny było obrzędem, które wprowadzało człowieka w nowy świat. Młody człowiek wychodził z czasów kawalerskich czy panieńskich, by wzorem przodków rozpocząć dorosłe, odpowiedzialne i rodzinne życie. Dlatego tradycja utworzyła tak wiele obrzędów, zwyczajów, a z tym także pieśni, przyśpiewek i obrzędów.
Przyśpiewki i pieśni do obrzędów weselnych XIX w.
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Druga część obrzędów weselnych zawiera różne przyśpiewki i pieśni związane z weselem i obrzędami ślubnymi. Obrazy stanowiące dodatek umieściliśmy na dole strony, aby nie przedłużać i tak już długiego tekstu. Warto zauważyć, że całość jest pisana brzmieniem gwarowym.
Obrzędy pogrzebowe
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Jednym z elementów kultury człowieka były obrzędy pogrzebowe. Ślady pochówków, odkrywane przez archeologię, sięgają w zamierzchłą przeszłość, nie tylko związaną z wielkimi kulturami starożytności, ale także wśród ludów pierwotnych. Obrzędy te stanowiły o tożsamości kulturowej ówczesnych ludzi a także bogatej kulturze i wierzeniach ludzi. Spróbujemy prześledzić te obrzędy w historii.
Dawne powiedzenia i przysłowia
poniedziałek, 01.12.2025 | Administrator | Życie wsi w XIX i XX w.
Przysłowia są mądrością narodów. To powiedzenie, zresztą także przysłowie, znane od lat i powtarzane przez pokolenia, ukazuje wielką mądrość i intuicję ludzi. Wyrosły z wielowiekowej obserwacji świata, przyrody, ludzi i relacji międzyludzkich. Dostrzeżone powiązania, skutki i przyczyny, czasami nie do końca zrozumiałe przez naszych przodków, zaowocowały powstaniem krótkich powiedzeń, czasami humorystycznych, które łatwiej było zapamiętać, zrozumieć i przekazać następnym pokoleniom. Z czasem wiele z nich zmieniło swoje znaczenie, a często też zapomniano źródło tego powiedzenia.
Wieś w malarstwie Polskim - wprowadzenie
poniedziałek, 24.11.2025 | Administrator | Wieś w malarstwie Polskim
Wieś na przełomie XIX i XX wieku miała inne oblicze, niż ta współczesna. Często trudno sobie wyobrazić tamte czasy, życie, pracę, czy wreszcie ludzi z ich nadziejami, zwątpieniami, zmęczeniem czy radościami. Mimo wielu podobieństw do nas, ich życie biegło całkiem inaczej. Opierało się na rytmie przyrody, pór roku, pracy w polu i odpoczynku w niedzielny dzień. Nie mieli dzisiejszych urządzeń, nie posiadali tego, czym dziś szczyci się cywilizacja. A jednak potrafili znaleźć czas na o wiele więcej spraw i relacji, niż nam się to może wydawać. Starsi ludzie jeszcze to pamiętają, a młodsi - dla nich to już inny świat, niemal z epoki dinozaurów.
Życie wsi w malarstwie polskim - cz.1
poniedziałek, 24.11.2025 | Administrator | Wieś w malarstwie Polskim
Zapraszamy do pierwszej części działu poświęconego prezentacji dzieł polskich malarzy, którzy w swoich dziełach prezentowali życie na wsi polskiej przełomu XIX i XX wieku.
Kwiaty, stroje ludowe i wianki, czyli Boże Ciało po polsku
poniedziałek, 24.11.2025 | Administrator. Ewelina Pawlik. http://pisanezalasem.pl/ | Zwyczaje i tradycje wsi Mazowsza
Dywany z płatków kwiatów, parada strojów ludowych, bogato zdobione ołtarze i trasy wystawnych procesji. Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa, znana szerzej pod nazwą Boże Ciało, to jedno z najokazalej obchodzonych świąt kościelnych w Polsce. Bogate uroczystości gromadzą rzesze wiernych w każdym zakątku kraju. W wielu miejscach przyciągają także licznych turystów z zachwytem podziwiających kościelny ceremoniał. A na koniec mała niespodzianka - prezentacje pomagające w wykonaniu różnych rzeczy - ale to na końcu tekstu.
Pobożność maryjna w kulturze ludowej
poniedziałek, 24.11.2025 | Administrator. Ewelina Pawlik. http://pisanezalasem.pl/ | Zwyczaje i tradycje wsi Mazowsza
Postać Matki Bożej dla dawnych mieszkańców wsi była bardzo ważna. Jej obraz wisiał w każdej chacie zajmując miejsce tuż obok wizerunku Chrystusa. W maju mieszkańcy wsi chętnie śpiewali pieśni ku czci Najświętszej Panienki, a różaniec był jednym z najważniejszych atrybutów religijnych dla każdego wierzącego. Jak wyglądała pobożność maryjna w kulturze ludowej?
Obrzędowość rodzinna
poniedziałek, 24.11.2025 | Administrator. Katarzyna Gańko, Ewelina Kwapień; http://www.dialektologia.uw.edu.pl | Zwyczaje i tradycje wsi Mazowsza
Sięgniemy teraz o d obrzędowości rodzinnej. Może zbyt bardzo w telegraficznym skrócie, ale jednak niektóre rzeczy już się pojawiały, opiszemy zwyczaje związanych z rodziną i jej życiem. A nic bardziej nie opisuje rodziny jak narodziny, ślub i pogrzeb. Zapraszamy.
Obrzędowość doroczna
poniedziałek, 24.11.2025 | Administrator. Ewelina Pawlik. http://pisanezalasem.pl/ | Zwyczaje i tradycje wsi Mazowsza
Życie na wsi obfitowało w różne wydarzenia i święta. Każde z nich niosło ze sobą zwyczaje, sposoby przeżywania, wystrój domów i wiele innych rzeczy. Niektóre z nich już zapomniano, ale wiele z nich trwa do dziś. Spróbujmy zagłębić się w te dawne i obecne zwyczaje związane z rokiem kalendarzowym i religijnym..
